ORCIDni targ‘ib qilish loyihasi Global Ishtirok Fondi (GPF) dasturi orqali yana bir ajoyib muvaffaqiyatga erishgan loyiha bo‘lib, ushbu loyiha Jahon banki tomonidan past va o‘rta daromadli mamlakatlarda ORCID tizimini qo‘llash darajasini oshirish hamda ORCID amaliyotlarini rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan.

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Samarqand filiali 3-turda GPF grantini qo‘lga kiritdi va katta qiyinchiliklarga qaramay, mamlakat ilmiy tadqiqotlarini global miqyosga olib chiqadigan natijalarga erishdi. Loyiha nafaqat belgilangan maqsadlarga erishdi, balki strategik tarmoq yaratish, qat’iyatlilik va doimiy identifikatorlarning kuchini namoyish etib, kutilganidan ham yuqori natijalarni ko‘rsatdi.

O‘zbek akademik hamjamiyati uchun istiqbolli natija

2024-yil fevral oyida ishga tushirilgan ORCID targ‘ibot va hamjamiyatni rivojlantirish loyihasi O‘zbekiston oliy ta’lim tizimiga ORCID tizimini joriy etishni maqsad qilgan. Loyiha tadqiqotchilarni ORCID iD’lardan ro‘yxatdan o‘tib foydalanishga o‘rgatish orqali ilmiy izlanishlarning ko‘rinuvchanligini va hamkorligini oshirishni ko‘zlagan. 16 000 AQSH dollari miqdoridagi grant asosida jamoaning dastlabki maqsadi 1250 nafar tadqiqotchini jalb qilishdan iborat edi.

Moslashuvchanlik va innovatsiyadan samarali foydalanish

Loyiha mablag‘larining dastlabki ajratilishini kechiktirgan ma’muriy talablar mavjudligiga qaramay, bosh tadqiqotchi professor Praveen Malla va filial Ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha direktor o‘rinbosari Zafar Abdullayev rahbarligidagi jamoa tezkorlik bilan strategiyani o‘zgartirib, byudjetni qayta taqsimladi va hatto shaxsiy mablag‘larni jalb etish orqali loyihani belgilangan yo‘nalishda davom ettirishga erishdi.

Virtual seminarlarni tashkil etish imkoniyatini yaratish uchun noutbuklar sotib olindi, bu esa butun mamlakat bo‘ylab universitetlarni qamrab olish imkoniyatini keskin oshirdi va shu bilan birga xizmat safarlari bilan bog‘liq tashkiliy hamda moliyaviy xarajatlarni kamaytirdi.

Loyiha, shuningdek, texnik to‘siqni ham bartaraf etdi. Tadqiqotchilar ORCID ro‘yxatdan o‘tish interfeysida TDIU Samarqand filialini topa olmaganida, jamoa universitetni Tadqiqot tashkilotlari reestri (ROR) bazasida ro‘yxatdan o‘tkazdi. Ushbu oddiy, ammo muhim qadam hamkasblar uchun to‘g‘ri bog‘liqlikni ta’minladi va ro‘yxatdan o‘tish jarayonini sezilarli darajada soddalashtirdi.

"Moslashuvchanlik va shaxsiy aloqalardan foydalanish juda muhim bo‘ldi. Ba’zan bitta telefon qo‘ng‘irog‘i byurokratik to‘siqlarni chetlab o‘tishga va ORCID seminarini yuqori darajada tashkil etishga yordam berdi," - deya ta’kidladi professor Malla.

Kutilganidan yuqori natijalar

Ushbu qiyinchiliklarga qaramay, loyiha O‘zbekistonda ulkan ta’sir ko‘rsatishga va mamlakatning ilmiy tadqiqotlar sohasidagi xalqaro nufuzini oshirishga erishdi.

"Bu loyiha nafaqat o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga erishdi, balki kelajakdagi tashabbuslarga ham mustahkam poydevor yaratdi. U hatto murakkab sharoitlarda ham samarali o‘zgarishlarni amalga oshirish mumkinligini isbotladi," — dedi professor Malla.

Grant doirasida erishilgan ayrim muhim natijalar quyidagilardan iborat:

• O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarining 75 foizi jalb etildi: bular xorijiy universitetlarning 51 foizi, xususiy universitetlarning 75 foizi va davlat universitetlarining 77 foizini qamrab oladi. Natijada ORCID elchilari bilan butun mamlakat bo‘ylab kuchli tarmoq yaratildi.
• 9000 dan ortiq tadqiqotchi ro‘yxatdan o‘tkazildi: bu dastlabki 1250 nafar tadqiqotchini jalb qilish rejasidan 8 barobar ko‘p bo‘lib, ilmiy hamjamiyatda doimiy identifikatorlarga katta ehtiyoj mavjudligini yaqqol ko‘rsatdi.
• ORCID iD’lar institutsionallashtirildi: TDIUSF endi konferensiya maqolalarini topshirishda ORCID iD’larni majburiy etib belgiladi. Bu amaliyotni boshqa universitetlar ham bosqichma-bosqich joriy etmoqda va ORCIDni ilmiy faoliyat jarayoniga singdirmoqda.
• Hukumat darajasida e’tirof etildi: loyihaning muvaffaqiyati O‘zbekiston hukumati e’tiborini tortdi va endi davlat universitetlari uchun konsorsium a’zoligini ko‘rib chiqmoqda.
•  Hududiy stereotiplar yengib o‘tildi: loyiha Toshkentda emas, balki Samarqandda amalga oshirilgani, samarali tashabbuslar markaziy hududlardan tashqarida ham muvaffaqiyatli bo‘lishi mumkinligini isbotladi va loyihalarni markazlashtirilmagan holda olib borish amaliyotiga asos yaratdi.

Ishlar davom etmoqda

Mablag‘ bilan ta’minlangan ishlar yakunlangan bo‘lsa-da, qolgan ishlar davom etmoqda. Loyiha kelajak rivoji uchun mustahkam poydevor qo‘ydi: ORCID homiyligida ilmiy konferensiyalar va seminarlarni tashkil etish rejalashtirilgan bo‘lib, bu orqali ORCID O‘zbekiston akademik madaniyatiga yanada chuqurroq singdiriladi.

Jamoa uzoq muddatli ta’sirni ta’minlash uchun barqaror moliyaviy manbalar va hukumatning doimiy qo‘llab-quvvatlashi muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidlamoqda. Ularning faoliyati ORCIDning “Global Participation Fund” dasturi qanday qilib rivojlanayotgan tadqiqot ekotizimlarida, hatto jiddiy qiyinchiliklarga qaramay, sezilarli va barqaror o‘zgarishlarni boshlab berishi mumkinligini ko‘rsatuvchi kuchli tajriba sifatida xizmat qiladi.

“Loyiha O‘zbekistonning akademik faoliyatini muvaffaqiyatli o‘zgartirdi, tadqiqotlarning oshkoraligi va hamkorlik madaniyatini shakllantirdi,” — dedi doktor Malla. “Bu tashabbus muhim loyihalar an’anaviy markazlardan tashqarida ham muvaffaqiyatli amalga oshishi mumkinligini ko‘rsatib, hududiy stereotiplarga qarshi turdi va muvaffaqiyatni markazlashmagan holda rivojlantirish mumkinligini isbotladi. Bu ishlar endigina boshlandi va oldinda ulkan muvaffaqiyatlarga yo‘l ochuvchi katta salohiyat mavjud.”