“ЭКОЛОГИЯ ВА ЯШИЛ ИҚТИСОДИЁТ” талабалар илмий фан клубининг навбатдаги “БИОХИЛМА-ХИЛЛИК ВА УНИ МУҲОФАЗА ҚИЛИШ” тренинг курсида клуб раҳбари: доцент З.С.Бобомурадов ва клуб аъзоси доцент Э.И.Хамдамова томонидан  «Биохилма-хиллик ва уни муҳофаза қилиш» тренинг курсида “Инсониятнинг табиатга таъсир доирасининг кенгайиб бориши” мавзусида давра суҳбати ташкил этилди.

Инсониятнинг табиатга таъсир доираси кенгайиб бораётгани замонавий технологиялар, аҳоли ўсиши ва иқтисодий фаолиятнинг кўпайиши билан боғлиқ. Бу таъсир қуйидаги йўналишларда намоён бўлмоқда:

1. Ер ва ресурслардан фойдаланиш

• Ўрмонларнинг кесилиши: Деҳқончилик, қурилиш ва ёғоч маҳсулотларига бўлган талаб сабабли ўрмон майдонлари қисқармоқда. Бу иқлим ўзгариши ва биологик хилма-хилликни камайтиради.
• Ернинг ўзлаштирилиши: Шаҳарлашув, инфратузилма қурилиши ва деҳқончилик учун ер майдонларининг кенгайтирилиши табиий ландшафтларни йўқ қилмоқда.
• Минераллар ва қазилма бойликларнинг қазиб олиниши: Нефт, газ, кўмир ва бошқа ресурсларнинг ҳаддан ташқари ишлатилиши тупроқ, сув ва ҳавонинг ифлосланишига олиб келмоқда.

2. Сув ресурсларига таъсир

• Ирригация тизимлари: Сувдан самарали фойдаланмаслик дарёлар ва кўлларнинг қуриб қолишига олиб келмоқда (масалан, Орол денгизи).
• Сув ифлосланиши: Саноат чиқиндилари, қишлоқ хўжалиги кимёвийлари ва маиший чиқиндилар сув манбаларини зарарламоқда.

3. Атмосферага таъсир

• Ҳавонинг ифлосланиши: Заводлар, транспорт воситалари ва энергетика тизимларидан чиқадиган газлар иссиқхона эффектини кучайтириб, глобал исиш ва иқлим ўзгаришига сабаб бўлмоқда.
• Озон қатламининг емирилиши: Кимёвий моддалар (CФC) атмосферада озон қатламини бузади, бу эса зарарли ультрабинафша нурлар киришини кучайтиради.

4. Биологик хилма-хилликни камайтириш

• Ҳайвонот ва ўсимлик дунёсининг йўқолиши: Ўрмонларнинг кесилиши, қишлоқ хўжалиги ерларининг кенгайиши ва шаҳарлар қурилиши кўплаб турларнинг яшаш жойларини йўқ қилмоқда.
• Инвазив турлар: Инсон томонидан янги ҳудудларга киритилган ҳайвон ва ўсимлик турлари маҳаллий экотизимларни бузмоқда.

5. Иқлим ўзгариши ва табиий офатлар

• Глобал исиш: Иссиқхона газларининг ортиши ўртача ҳароратни ошириб, музликларнинг эриши ва денгиз сатҳининг кўтарилишига сабаб бўлмоқда.
• Экстремал об-ҳаво ҳодисалари: Тўфонлар, қурғоқчилик ва сел каби ҳодисалар инсоният фаолияти таъсирида тез-тез рўй бермоқда.

6. Кимёвий ва радиоактив ифлосланиш

• Заҳарловчи моддалар: Пестиcидлар, ўғитлар ва саноат чиқиндилари тупроқ ва сувни заҳарлайди.
• Ядро чиқиндилари: Радиоактив материаллар узоқ муддатли экологик хавф туғдиради.

7. Шаҳарлашув ва инфратузилма

• Йирик шаҳарларнинг ривожланиши туфайли табиий муҳит сунъий муҳит билан алмашмоқда, бу эса экологик мувозанатни бузади.

Бу таъсирларнинг барчаси табиат билан инсон ўртасидаги боғлиқликни ўзгартирмоқда. Уларни камайтириш учун барқарор ривожланиш, экологик технологиялар ва ресурслардан масъулиятли фойдаланишни кучайтириш зарур.